Internetowa piaskownica - bezpieczeństwo dzieci online

Celem artyku┼éu jest skupienie uwagi na problemie, który ci─ůgle jest marginalizowany - kwestii odpowiedniego zabezpieczenia stanowiska komputerowego dziecka nie tylko przed wirusami i tradycyjnymi zagro┼╝eniami, ale tak┼╝e spamem skierowanym do najm┼éodszych, tre┼Ťciami wulgarnymi i niecenzuralnymi.

W dzisiejszych czasach wi─Ökszo┼Ťci osób bezpiecze┼ästwo w Sieci kojarzy si─Ö z programem antywirusowym, zapor─ů sieciow─ů, zwalczaniem wirusów i d┼éugimi has┼éami. Potwierdzeniem tego s─ů odpowiedzi na pytania zadane przechodniom nale┼╝─ůcym do ró┼╝nych grup wiekowych (20 - 50 lat).

 

  • Z czym kojarzy Ci si─Ö bezpieczny Internet?

    Z brakiem hakerów, has┼éami, brakiem wirusów i zabezpieczonymi danymi.

     

  • Z jakimi zagro┼╝eniami mo┼╝na spotka─ç si─Ö w Internecie?

    Z wirusami, końmi trojańskimi, włamaniami do banku i na strony WWW.

Odpowiedzi oscylowa┼éy wokó┼é tego samego - najcz─Östszych problemów z jakimi zmagaj─ů si─Ö obecnie u┼╝ytkownicy Sieci czyli wirusami i utrat─ů danych. ┼╗adna z przebadanych osób nie skojarzy┼éa bezpiecznego Internetu z zapewnieniem nale┼╝ytej ochrony dla dzieci i m┼éodzie┼╝y.

 

Niebezpieczna rozrywka

Pierwszym poruszonym problemem b─Öd─ů gry online, którym najm┼éodsi po┼Ťwi─Öcaj─ů wiele godzin tygodniowo. Jak wynika z bada┼ä przeprowadzonych przez Megapanel PBI/Gemius (na potrzeby konferencji "Bezpiecze┼ästwo dzieci i m┼éodzie┼╝y w Internecie"), a┼╝ 70% dzieci korzystaj─ůcych z Internetu u┼╝ywa go w celach rozrywkowych (takich jak gry online). Poni┼╝szy wykres szczegó┼éowo pokazuje jaki odsetek osób z konkretnych grup wiekowych sp─Ödza czas na grach online.

 


Rys. 1. Odsetek osób z okre┼Ťlonych grup wiekowych graj─ůcych w gry online

 

Tematyk─ů niniejszego artyku┼éu nie jest problem sp─Ödzania wolnego czasu przez dzieci i m┼éodzie┼╝, ale skutek nieodpowiedniego zabezpieczenia stanowiska, z którego korzystaj─ů. Twórcy z┼éo┼Ťliwego oprogramowania dostosowuj─ů swoje programy do trendów aktualnie panuj─ůcych na rynku. Wielu u┼╝ytkowników z grupy wiekowej 7-14 lat pobiera ró┼╝nego rodzaju dodatki do swoich ulubionych gier, a te cz─Östo okazuj─ů si─Ö by─ç trojanami. Przyk┼éadem takiego szkodnika jest Trojan.GameThief.Win32.OnLineGames. W sierpniowym zestawieniu szkodliwego oprogramowania najcz─Ö┼Ťciej wyst─Öpuj─ůcego w Polsce (http://www.viruslist.pl/analysis.html?newsid=554) dwie wersje tego trojana pojawi┼éy si─Ö na 2 oraz 4 miejscu. Razem odpowiada┼éy one za blisko 5% infekcji w skali kraju. Ich dzia┼éanie polega┼éo na szpiegowaniu u┼╝ytkownika i - mi─Ödzy innymi - wykradaniu loginów oraz hase┼é do gier online.

W zestawieniu z wrze┼Ťnia, ┼╝aden z tych trojanów nie pojawi┼é si─Ö w rankingu. Dowodzi to, ┼╝e autorzy szkodliwego oprogramowania pisz─ů takie aplikacje, na jakie jest popyt. Sierpie┼ä jest miesi─ůcem wakacyjnym, kiedy dzieci maj─ů najwi─Öcej wolnego czasu, cz─Östo sp─Ödzanego przed komputerem. Wtedy naj┼éatwiej zach─Öci─ç je do rejestracji w ró┼╝nego typu portalach, pobierania programów i dodatków.

 

Reklama d┼║wigni─ů handlu

Kolejnym problemem jest spam. Przyzwyczaili┼Ťmy si─Ö, ┼╝e spam kierowany jest zazwyczaj do doros┼éych odbiorców i oferuje artyku┼éy farmaceutyczne, urz─ůdzenia elektroniczne i inne rzeczy, którymi m┼éodsi nie s─ů zainteresowani. To, ┼╝e dzieci nie zarabiaj─ů pieni─Ödzy, nie wyklucza ich jako potencjalnego ┼║ród┼éa dochodu. Spamerzy staraj─ů si─Ö oddzia┼éywa─ç na emocje dziecka w taki sposób, by przekona┼éo ono swojego rodzica lub opiekuna do zakupu konkretnego produktu, czego przyk┼éadem mo┼╝e by─ç poni┼╝sza wiadomo┼Ť─ç:

 


Rys. 2. Przykład spamu skierowanego do dzieci

 

Z okazji rozpocz─Öcia roku szkolnego!

Przedstawiamy nowo┼Ť─ç - "wyprawka" pierwszoklasisty! Pi─Öknie pomalowany plecak i pyszne moskiewskie s┼éodycze sprawi─ů, ┼╝e dzieci poczuj─ů wyj─ůtkow─ů atmosfer─Ö 1 wrze┼Ťnia, a dzie┼ä ten na zawsze pozostanie dla nich niezapomnianym.

Proponujemy dwa rodzaje plecaków (d┼╝insowy i w szkock─ů krat─Ö) oraz 5 rodzajów cukierków: (od 340 do 500 g). Zamówienia mo┼╝na sk┼éada─ç telefonicznie pod numerami 543-96-02, 543-96-03 lub za po┼Ťrednictwem Internetu: belochkakd@rambler.ru

Podaruj dzieciom ┼Ťwi─Öto!
Firma Wiewiórka

Oczywistym jest, ┼╝e nawet je┼╝eli rodzic nie b─Ödzie przekonany do tego typu zakupu, to dziecko zach─Öcone has┼éami o pi─Öknych plecakach ze s┼éodyczami w ┼Ťrodku poda 101 argumentów przemawiaj─ůcych za jego nabyciem.

B─Öd─ůc przy tematyce spamu, nie mo┼╝na pomin─ů─ç innego problemu. Mimo ┼╝e tylko ma┼éa cz─Ö┼Ť─ç niechcianych wiadomo┼Ťci kierowana jest do dzieci, to istnieje du┼╝e prawdopodobie┼ästwo, ┼╝e b─Öd─ů one mia┼éy tak┼╝e styczno┼Ť─ç ze spamem przepe┼énionym erotyk─ů i pornografi─ů. W raporcie zestawieniowym (stycze┼ä - czerwiec 2009: http://www.viruslist.pl/news.html?newsid=553) najpopularniejszymi tematami poruszanymi we wiadomo┼Ťciach spamowych by┼éy:

 


Rys. 3. Najpopularniejsze rodzaje spamu w pierwszej połowie 2009 r.

 

Jak wida─ç na powy┼╝szym wykresie, tre┼Ťci nieodpowiednie dla dzieci to a┼╝ 12,5% ca┼éego spamu. Nale┼╝y zatem pami─Öta─ç, ┼╝e wulgarne tre┼Ťci mog─ů kry─ç si─Ö nawet w poczcie. Najm┼éodsi maj─ů tak┼╝e to do siebie, ┼╝e bez wi─Ökszych zahamowa┼ä udost─Öpniaj─ů swoje adresy e-mail publicznie (np. na forach i w serwisach spo┼éeczno┼Ťciowych). W taki w┼éa┼Ťnie sposób naj┼éatwiej dosta─ç si─Ö na listy spamerów, którzy pragn─ů mie─ç jak najwi─Öksz─ů liczb─Ö odbiorców swoich "reklam".

 

Niepoprawne tre┼Ťci

Jednym z najwi─Ökszych niebezpiecze┼ästw dla dzieci i m┼éodzie┼╝y jest ┼éatwy dost─Öp do tre┼Ťci pornograficznych i brutalnych. Nie trzeba wiele czasu by znale┼║─ç strony tego typu. O tym, ┼╝e najm┼éodsi maj─ů kontakt z takimi witrynami mo┼╝na si─Ö przekona─ç na podstawie bada┼ä przeprowadzonych przez Gemius S.A. wraz z Fundacj─ů Dzieci Niczyje. Poni┼╝sze wykresy pokazuj─ů, jak cz─Östo dzieci (w wieku 12 - 17 lat) mia┼éy dost─Öp do tre┼Ťci pornograficznych, erotyki i przemocy.

 


Rys. 4. Dost─Öp dzieci w wieku 12-17 lat do stron internetowych zawieraj─ůcych tre┼Ťci zwi─ůzane z erotyk─ů i pornografi─ů

 


Rys. 5. Dost─Öp dzieci w wieku 12-17 lat do stron internetowych zawieraj─ůcych tre┼Ťci zwi─ůzane z przemoc─ů

 

Ostatni wykres przedstawia w jaki sposób nieletni trafiaj─ů w Internecie na tego typu tre┼Ťci. Wi─Ökszo┼Ť─ç przebadanych deklaruje, ┼╝e dost─Öp do takich witryn uzyskuje przypadkowo.

 


Rys. 6. Jak dzieci trafiaj─ů na strony internetowe z tre┼Ťci─ů nieodpowiedni─ů dla nieletnich

 

Bez wzgl─Ödu jednak na to, czy wizyta na stronie by┼éa celowa czy przypadkowa, pojawia si─Ö problem filtrowania pewnych tre┼Ťci. Odpowiednio skonfigurowany program do kontroli rodzicielskiej mo┼╝e skutecznie zapobiec próbom po┼é─ůczenia si─Ö z materia┼éami przeznaczonymi dla doros┼éych. Przyk┼éad takiej blokady widoczny jest na poni┼╝szym obrazku.

 


Rys. 7. Komunikat informuj─ůcy o wykryciu próby otwarcia strony internetowej zawieraj─ůcej tre┼Ťci nieodpowiednie dla nieletnich

 

O skuteczno┼Ťci kontroli rodzicielskiej ┼Ťwiadczy nie tylko wysoka liczba zablokowanych stron, ale tak┼╝e znikomy odsetek stron dopuszczonych nieprawid┼éowo. Poni┼╝szy wykres prezentuje skuteczno┼Ť─ç modu┼éu kontroli rodzicielskiej.

 


Rys. 8. Skuteczno┼Ť─ç kontroli rodzicielskiej wbudowanej w program Kaspersky Internet Security

 

Test zosta┼é przeprowadzony na 5 000 stronach internetowych z tematyk─ů dla doros┼éych (w oparciu o ranking http://www.alexa.com). W listopadzie jedynie 1,3% stron zosta┼éo nieprawid┼éowo dopuszczonych do wy┼Ťwietlenia. Jak pisa┼é Piotr Kupczyk, dyrektor dzia┼éu prasowego Kaspersky Lab Polska, w artykule "Flirtowanie online - czy jest ca┼ékiem bezpieczne?" (http://www.viruslist.pl/analysis.html?newsid=561):

Badanie przeprowadzone przez Web of Trust w maju 2008 roku pokaza┼éo, ┼╝e 31% portali internetowych dla doros┼éych zawiera┼éo pewn─ů form─Ö niebezpiecznej zawarto┼Ťci, od odsy┼éaczy zainfekowanych wirusami lub trojanami, po strony aktywnie poszukuj─ůce luk w zabezpieczeniach przegl─ůdarek odwiedzaj─ůcych.

Wszystkie te wykresy i informacje zdaj─ů si─Ö uzasadnia─ç konieczno┼Ť─ç posiadania kompleksowej ochrony, która zabezpieczy┼éaby komputer dziecka przed wszelkimi rodzajami zagro┼╝e┼ä w Sieci, wliczaj─ůc w to tre┼Ťci nieprzystosowane do jego wieku.

 

┼Üwiadomo┼Ť─ç cenniejsza ni┼╝ z┼éoto

O tym, ┼╝e ka┼╝dy rodzic i opiekun musi by─ç ┼Ťwiadomy zagro┼╝e┼ä jakich mo┼╝e do┼Ťwiadczy─ç dziecko, a przed którymi niestety nie zawsze da si─Ö obroni─ç stosuj─ůc filtry, mo┼╝na si─Ö przekona─ç na podstawie poni┼╝szej historii.

W 2006 roku Lori Drew oraz Ashley Grills stworzy┼éy fikcyjny profil Josha Evansa. Posta─ç ta zosta┼éa stworzona gdy┼╝ Drew chcia┼éa odegra─ç si─Ö na kole┼╝ance swojej córki Megan Maier. Dosz┼éo do trwaj─ůcego kilka miesi─Öcy e-flirtu mi─Ödzy Megan i Joshem, który ostatecznie do niczego nie doprowadzi┼é. Zrozpaczona dziewczyna powiesi┼éa si─Ö, a ca┼éa sprawa trafi┼éa do prokuratury.

Oczywi┼Ťcie powy┼╝szy przypadek jest ekstremalnie skrajnym przyk┼éadem skutków zaniedbania dziecka i zostawienia go przez rodzica czy opiekuna samopas w wirtualnym ┼Ťwiecie. Ma on jednak u┼Ťwiadomi─ç, ┼╝e takie zdarzenia te┼╝ maj─ů miejsce, a dziecko reaguje na zagro┼╝enie w inny sposób ni┼╝ doro┼Ťli.

W przypadku filtrowania tre┼Ťci i modu┼éów kontroli rodzicielskiej sprawa wygl─ůda identycznie, jak przy programach zabezpieczaj─ůcych typu antywirus, zapora sieciowa czy antyspam. Najwa┼╝niejszy jest czynnik ludzki. Ufanie ka┼╝dej przychodz─ůcej wiadomo┼Ťci e-mail, wiara w to, ┼╝e ka┼╝dy program jaki pobieramy jest tym, o czym przekonuje nas jego opis, czy akceptowanie po┼é─ůcze┼ä nawi─ůzywanych przez nieznane programy mo┼╝e mie─ç fatalne skutki. Dzieci i m┼éodzie┼╝ s─ů du┼╝o bardziej podatne na manipulacj─Ö ni┼╝ doro┼Ťli. Ca┼ée spektrum zabezpiecze┼ä i oprogramowania nie pomo┼╝e, je┼╝eli rodzi─ç nie zainteresuje si─Ö, nad czym jego pociecha sp─Ödza czas w Sieci i czy osoby, które poznaje poprzez Internet faktycznie s─ů tylko znajomymi.

W Polsce istniej─ů fundacje, które zajmuj─ů problematyk─ů ochrony dziecka w Sieci. Jedn─ů z nich jest Helpline.org.pl, która udzieli┼éa odpowiedzi na pytania o najwi─Öksze zagro┼╝enia dla dzieci i m┼éodzie┼╝y w Internecie.

 

  • Jakie s─ů obecnie najwi─Öksze zagro┼╝enia dla dzieci i m┼éodzie┼╝y w Sieci? Czy s─ů to tre┼Ťci brutalne? Gry online?

    Internet to taka przestrze┼ä, w której istnieje wiele zjawisk stanowi─ůcych zagro┼╝enie dla dzieci i m┼éodzie┼╝y, mi─Ödzy innymi cyberprzemoc, niebezpieczne kontakty, szkodliwe tre┼Ťci, grooming, nieuprawniony dost─Öp. Trudno jest jednoznacznie oceni─ç, co stanowi najwi─Öksze niebezpiecze┼ästwo. Wszystko zale┼╝y od wieku dziecka, jego rozwoju emocjonalnego i tym podobnych czynników.

     

  • Czy oprogramowanie blokuj─ůce wybrane tre┼Ťci i edukacja rodziców wystarcz─ů?

    Nie ma jednoznacznej odpowiedzi na to pytanie. W pewnym wieku niezb─Ödne s─ů programy blokuj─ůce i kontrola rodzicielska. Z czasem mo┼╝liwo┼Ťci poznawcze dziecka zwi─Ökszaj─ů si─Ö, zmieniaj─ů si─Ö sposoby dbania o jego bezpiecze┼ästwo i kontrola rodzicielska oraz programy filtruj─ůce okazuj─ů si─Ö niewystarczaj─ůce.

Coraz wi─Öcej internautów u┼Ťwiadamia sobie, ┼╝e s─ů podatni na ró┼╝nego typu ataki i próby manipulacji. Niestety jeszcze stosunkowo ma┼éa cz─Ö┼Ť─ç spo┼éecze┼ästwa zdaje sobie spraw─Ö z tego, ┼╝e zagro┼╝e┼ä czyhaj─ůcych na dzieci jest wiele wi─Öcej. Nie wszystko co oczywiste i racjonalne dla doros┼éego, musi by─ç takie dla najm┼éodszych. Nie wystarczy instalacja programu antywirusowego. W ten sposób zabezpieczamy raczej zasoby komputera a nie dziecko. Nale┼╝y rozwa┼╝y─ç w tym miejscu kompleksow─ů ochron─Ö komputera typu Internet Security, zawieraj─ůc─ů m.in. modu┼é kontroli rodzicielskiej. Niezale┼╝nie jednak od tego co zainstalujemy i na jaki typ ochrony si─Ö zdecydujemy - nic nie zast─ůpi rozs─ůdku i ┼Ťwiadomo┼Ťci. W Internecie bardziej ni┼╝ gdziekolwiek indziej trzeba stosowa─ç zasad─Ö ograniczonego zaufania. Nigdy bowiem nie wiadomo, kto jest po drugiej stronie.

Specjalne podzi─Ökowania dla Marii Bukharowej, analityka spamu z Kaspersky Lab, za dostarczenie próbek spamu do tego artyku┼éu.

Źródło:
Kaspersky Lab