Cyberstalking - prze艣ladowcy w internecie

Poznaj膮c nowego znajomego lub znajom膮, chcieliby艣my w jak najkr贸tszym czasie dowiedzie膰 si臋 mo偶liwie najwi臋cej o tej osobie, co w dzisiejszych czasach znacznie u艂atwia nam internet. Dla wielu pierwszym krokiem b臋dzie wpisanie imienia i nazwiska w wyszukiwarce internetowej czy te偶 sprawdzenie potencjalnych kont w serwisach spo艂eczno艣ciowych. Dzi臋ki temu w kilka minut mo偶emy dowiedzie膰 si臋 o cz艂owieku wi臋cej, ni偶 po wielogodzinnej rozmowie. Dla niekt贸rych mo偶e by膰 to czynno艣膰 tak oczywista podczas zawierania nowych znajomo艣ci, 偶e nie zdaj膮 sobie sprawy, 偶e takie zdobywanie informacji dzia艂a w dwie strony. Kto艣 inny mo偶e przecie偶 u偶y膰 tych samych narz臋dzi, tego samego portalu czy wyszukiwarki. Jak膮 mamy gwarancje, 偶e tak膮 osob膮 b臋dzie kierowa膰 - podobnie jak w naszym przypadku - zwyk艂a ciekawo艣膰? Czasami warto zada膰 sobie pytanie - jak wiele mo偶na si臋 dowiedzie膰 o mnie z internetu?

Nie ka偶da osoba szukaj膮ca informacji na nasz temat musi kierowa膰 si臋 ciekawo艣ci膮. Niekiedy chodzi o zgromadzenie poka藕nej porcji danych, kt贸re p贸藕niej zostan膮 wykorzystane przeciwko nam do:

  • szanta偶u (w celu osi膮gni臋cia okre艣lonych korzy艣ci, na przyk艂ad finansowych)
  • gr贸藕b (dzi臋ki wej艣ciu w posiadanie np. kompromituj膮cych zdj臋膰)
  • n臋kania i uporczywej ch臋ci nawi膮zania kontaktu

W artykule tym zajm臋 si臋 ostatni膮 mo偶liwo艣ci膮 - n臋kaniem, kt贸re w fachowej terminologii okre艣lane jako stalking lub w odniesieniu do internetu - cyberstalking. Mimo 偶e cyberstalking jest poj臋ciem znanym od kilkudziesi臋ciu lat, najwi臋kszy wzrost tego typu dzia艂a艅 w sieci notuje si臋 obecnie. Nie dzieje si臋 to bez powodu. 呕yjemy w erze portali spo艂eczno艣ciowych, blog贸w i serwis贸w tworzonych przez samych internaut贸w np. YouTube. 艢wiadomie lub przypadkowo, zostawiamy dos艂ownie gigabajty danych, kt贸re niejednokrotnie s膮 widoczne dla obcych ludzi.

Stalking to nie tylko telefony o 3 w nocy...

Bardzo g艂o艣n膮 spraw膮, kt贸r膮 bez w膮tpienia mo偶na zaliczy膰 do n臋kania, by艂o notoryczne wydzwanianie i ingerowanie w prywatne 偶ycie lidera grupy Linkin Park, Chestera Benningtona. Devon Townsend uzyska艂a dost臋p do prywatnej skrzynki pocztowej oraz telefonicznej poczty g艂osowej frontmana zespo艂u. To pozwoli艂o zapozna膰 si臋 jej ze szczeg贸艂owym harmonogramem dnia Chestera i jego rodziny. Kobieta bardzo szybko uzyska艂a tak偶e wgl膮d w zdj臋cia i zapiski rodzinne trzymane na skrzynce e-mailowej. Zmieni艂a tak偶e has艂a dost臋pu do r贸偶nych us艂ug. Benningotonowie byli tak偶e niepokojeni telefonami o bardzo wczesnych godzinach, trzeciej i czwartej nad ranem. Po d艂ugim czasie uda艂o si臋 zatrzyma膰 sprawczyni臋 wszystkich tych incydent贸w. Jak si臋 okaza艂o, kobieta nie posiada艂a 偶adnych umiej臋tno艣ci hakerskich, kt贸re pozwoli艂yby jej na z艂amanie zabezpiecze艅 skrzynki mailowej. Has艂o by艂o na tyle proste, 偶e uda艂o jej si臋 je odgadn膮膰...

Samo n臋kanie niekoniecznie musi mie膰 charakter notorycznego pisania maili czy - w og贸lnym rozumieniu - pr贸by nawi膮zania kontaktu z ofiar膮. Mo偶e to by膰 tak偶e kradzie偶 to偶samo艣ci i pos艂ugiwanie si臋 ni膮 w celu skompromitowania ofiary, np. poprzez umieszczanie obra藕liwych i obel偶ywych uwag na stronach internetowych czy te偶 zdj臋膰 maj膮cych kogo艣 upokorzy膰. Tego typu dzia艂anie bardzo szybko odbija si臋 na r贸wnowadze psychicznej pokrzywdzonego/pokrzywdzonej. Problem ten dotyczy zw艂aszcza os贸b m艂odych, w wieku szkolnym. Raz nadana przez 艣rodowisko r贸wie艣nik贸w negatywna 艂ata jest ci臋偶ka do usuni臋cia, nawet w obliczu dowod贸w 艣wiadcz膮cych o niewinno艣ci ofiary stalkera. K艂amstwo zaczyna 偶y膰 w艂asnym rytmem, coraz bardziej wp艂ywaj膮c na psychik臋 ofiary, kt贸ra bez odpowiedniej pomocy mo偶e w skrajnych przypadkach targn膮膰 si臋 na swoje 偶ycie.

Nie ma ci臋 na "Fejsie" - nie istniejesz...

Gdyby 2-3 lata temu spyta膰 statystycznego polskiego internaut臋, gdzie mo偶na znale藕膰 najwi臋cej informacji o ludziach, z pewno艣ci膮 na czo艂owej pozycji wymieni艂by portal spo艂eczno艣ciowy Nasza-Klasa. Dzi艣 z du偶ym prawdopodobie艅stwem by艂by to Facebook, jednak nie zmienia to faktu, 偶e cz臋sto traktujemy serwisy tego typu jak gigantyczn膮 baz臋 danych, kt贸r膮 u偶ytkownicy na bie偶膮co aktualizuj膮, dzi臋ki czemu zawiera ona naj艣wie偶sze dane.


Formy komunikacji, kt贸re najcz臋艣ciej stanowi膮 pocz膮tek prze艣ladowania (藕r贸d艂o: WHOA)

Powy偶szy wykres przedstawia wyniki bada艅 organizacji WHOA (Working to Halt Online Abuse), przeprowadzane w latach 2000-2010. Okazuje si臋, 偶e najcz臋艣ciej wykorzystywan膮 form膮 komunikacji w przypadku cyberstalkingu by艂y maile, fora internetowe, komunikatory oraz czaty. Z pewno艣ci膮 zastanawiaj膮cy mo偶e by膰 fakt tak niewielkiego u偶ycia Facebooka, kt贸ry jest pot臋偶nym narz臋dziem do zdobywania informacji i nawi膮zywania kontaktu. Rozwi膮zanie tej zagadki jest bardzo proste. WHOA notuje t臋 form臋 komunikacji dopiero od 2009 roku, st膮d w odniesieniu do ca艂ej dekady wynik jest stosunkowo niski. Nale偶y tak偶e zaznaczy膰, 偶e kwestionariusze WHOA nie bazowa艂y na wszystkich sprawach, kt贸rymi zajmowa艂a si臋 ta organizacja.

Po nitce do k艂臋bka...

Nawet z pozoru nieistotna informacja mo偶e prowadzi膰 do innej, tworz膮c sie膰 po艂膮cze艅 i kszta艂tuj膮c profil osoby, z kt贸r膮 stalker pr贸buje nawi膮za膰 kontakt. Nie trzeba umieszcza膰 wszystkich danych o sobie w jednym miejscu, by nie sta膰 si臋 ofiar膮 inwigilacji. Czasami znalezienie adresu mailowego i odpowiednie skonstruowane zapytanie w wyszukiwarce Google doprowadzi do strony, gdzie obok adresu widnie膰 b臋dzie numer komunikatora. Id膮c tym torem, mo偶e si臋 okaza膰, 偶e w przesz艂o艣ci ofiara wystawi艂a np. og艂oszenie online o sprzeda偶y przedmiotu, gdzie do kontaktu poda艂a rzeczony numer komunikatora i telefonu. W taki spos贸b mo偶na zgromadzi膰 bardzo du偶o informacji. Nikt jednak nie zaprzeczy, 偶e najwi臋ksz膮 kopalni膮 wiedzy s膮 portale spo艂eczno艣ciowe.


Informacje, jakie mo偶na uzyska膰 na temat drugiej osoby tylko przy pomocy internetu

Wszystkie wpisy i zdj臋cia mog膮 by膰 jawne i dost臋pne dla ka偶dego u偶ytkownika Facebooka, mo偶emy te偶 ograniczy膰 si臋 do znajomych, znajomych znajomych lub nas samych. W teorii cyberstalker mo偶e uzyska膰 o nas informacje tylko w przypadku wybrania pierwszej opcji, a wi臋c publicznego udost臋pniania danych. W praktyce wygl膮da to jednak troch臋 inaczej. Dobrze obrazuje to poni偶szy rysunek:


Schemat pozyskiwania informacji przez cyberstalkera w zale偶no艣ci od ustawie艅 facebookowego profilu pokrzywdzonego

Aequitas sequitur legem - sprawiedliwo艣膰 idzie za prawem

Podczas konferencji "Ataki sieciowe - IT, Law, Electronic Evidence" organizowanej przez Studenckie Ko艂o Naukowe Prawa Nowych Technologii (http://www.sknpnt.umk.pl), kt贸ra odby艂a si臋 w grudniu 2011 r. na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Miko艂aja Kopernika w Toruniu, mia艂em okazj臋 wys艂ucha膰 prezentacji Pani Beaty Marek, kt贸ra poruszy艂a problem cyberstalkingu w uj臋ciu prawnym, podpieraj膮c si臋 przy tym konkretnymi przyk艂adami. Jasnym jest, 偶e ustawodawca bierze pod uwag臋 nowe technologie i wspomaga internaut贸w tworz膮c odpowiednie regulacje. W polskim kodeksie karnym zjawisko stalkingu zosta艂o uregulowane przez ustawodawc臋 w artykule 190a:

搂 1. Kto przez uporczywe n臋kanie innej osoby lub osoby jej najbli偶szej wzbudza u niej uzasadnione okoliczno艣ciami poczucie zagro偶enia lub istotnie narusza jej prywatno艣膰, podlega karze pozbawienia wolno艣ci do lat 3.

搂 2. Tej samej karze podlega, kto, podszywaj膮c si臋 pod inn膮 osob臋, wykorzystuje jej wizerunek lub inne jej dane osobowe w celu wyrz膮dzenia jej szkody maj膮tkowej lub osobistej.

搂 3. Je偶eli nast臋pstwem czynu okre艣lonego w 搂 1 lub 2 jest targni臋cie si臋 pokrzywdzonego na w艂asne 偶ycie, sprawca podlega karze pozbawienia wolno艣ci od roku do lat 10.

搂 4. 艢ciganie przest臋pstwa okre艣lonego w 搂 1 lub 2 nast臋puje na wniosek pokrzywdzonego.

W odr贸偶nieniu od przypadk贸w n臋kania w 艣wiecie realnym, cyberstalker zostawia wiele wi臋cej dowod贸w mog膮cych by膰 podstaw膮 do skazania go. Zachowanie przez pokrzywdzon膮/pokrzywdzonego log贸w, archiwum wiadomo艣ci, maili, SMS-贸w czy biling贸w wskazuj膮cych na uporczyw膮 ch臋膰 nawi膮zania kontaktu przez stalkera pozwala na szybsze stwierdzenie winy i zastosowanie jednego z wy偶ej wymienionych paragraf贸w.

Jest bardzo istotne, by prawo regulowa艂o tak wa偶ne kwestie jak n臋kanie, zw艂aszcza w dobie cyberprzestrzeni, gdzie miliony os贸b komunikuje si臋 za sob膮 korzystaj膮c ze swoich prawdziwych nazwisk i innych danych osobowych. Niemniej jednak, nawet najbardziej surowe przepisy nie s膮 w stanie w pe艂ni ochroni膰 przed cybelstalkerami (w tym konkretnym przypadku). Jedn膮 z funkcji prawa karnego jest odstraszanie przed pope艂nieniem przest臋pstwa, jednak zaostrzanie przepis贸w nie zawsze idzie w parze ze zmniejszeniem przest臋pczo艣ci, a historia niejednokrotnie dawa艂a na to dowody. Moim zdaniem r贸wnie wa偶na jest profilaktyka i nag艂a艣nianie tego zjawiska. B艂臋dnym by艂oby stwierdzenie, 偶e ofiary s膮 same sobie winne, poniewa偶 umieszczaj膮 za du偶o informacji o sobie w internecie. Wielu ludzi robi tak, bo po prostu nie jest w stanie przewidzie膰 skutk贸w takiego zachowania.

Na wspomnianej konferencji w Toruniu jeden z opisywanych przypadk贸w wywar艂 na mnie szczeg贸lne wra偶enie. By艂 to opis sytuacji, w kt贸rej prze艣ladowana osoba nie radzi艂a sobie z narastaj膮c膮 presj膮, konsekwencj膮 czego by艂o odebranie sobie 偶ycia. Wszystko zacz臋艂o si臋 od wpuszczenia do sieci przez prze艣ladowc臋 wstydliwych dla ofiary zdj臋膰, a tak偶e podszywania si臋 pod jej nazwisko. Tego typu wydarzenia s膮 najbardziej dobitnym przyk艂adem, jak bardzo cyberstalker mo偶e wp艂yn膮膰 na 偶ycie drugiego cz艂owieka i dos艂ownie z dnia na dzie艅 je zrujnowa膰.

Podsumowanie

Ofiar膮 cyberstalkera mo偶e pa艣膰 ka偶dy i po cz臋艣ci od nas samych zale偶y, na jak wiele b臋dzie on m贸g艂 sobie pozwoli膰. Umieszczanie prywatnych zdj臋膰 z dost臋pem publicznym, poczucie anonimowo艣ci w sieci i nieprzewidywanie konsekwencji niekt贸rych dzia艂a艅 mo偶e doprowadzi膰 nas do punktu, w kt贸rym osoby trzecie b臋d膮 w stanie nas n臋ka膰 i to nie sil膮c si臋 przy tym na sztuczki hakerskie, maj膮ce na celu uzyskanie informacji. Pewne jest to, 偶e n臋kanie w sieci to coraz cz臋艣ciej spotykane zjawisko i nale偶y z nim walczy膰. O dowody przemawiaj膮ce na niekorzy艣膰 cyberstalkera jest du偶o 艂atwiej ni偶 w realnym 艣wiecie, poniewa偶 maile czy zapisy rozm贸w prowadzonych przy pomocy komunikatora s膮 namacalnym 艣wiadectwem dzia艂alno艣ci prze艣ladowcy. Osoby, kt贸re spotka艂y si臋 z tym problemem powinny pami臋ta膰, 偶e nie s膮 same i istnieje wiele organizacji, kt贸re pomagaj膮 nie tylko zwalcza膰 cyberstalking, ale - co wa偶niejsze - udzielaj膮 wsparcia, zar贸wno od strony prawnej, jak i psychologicznej.

殴ród艂o:
Kaspersky Lab